فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢١٥ - پاسخ به يك سؤال

پاسخ به يك سؤال

«احمد بن على رازى بغدادى» مُكنى به «ابى بكر» معروف به «جصاص» از مشاهير فقيهان حنفى متوفاى ٣٧٠هـ .ق است، او كتابى به نام «احكام القرآن» دارد كه آيات مربوط به احكام فرعى را تفسير نموده است. او در تفسير اين آيه مى گويد:

«مقصود از ظالم كه محروم از مقام امامت است، كسى است كه شيوه ظلم را ادامه دهد، اما كسى را كه در گذشته ظالم و ستمگر، يا قانون شكن و مشرك بوده ولى راه توبه را در پيش گرفته، شامل نمى شود، و نكته آن اين است: هرگاه حكمى بر عنوانى مترتب شود تا عنوان هست، حكم نيز پايدار است و اگر عنوان از ميان برود حكم نيز منتفى مى شود چنان كه مى گوييم: «خمر حرام است» يعنى تا اين مايع، نام خمر را با خود دارد، حرام است ولى اگر تبديل به سركه شد، ديگر حرام نيست، در اين صورت، آيه(لا ينال عهدى الظالمين) به سان آيه (لاتَرْكَنُوا إلى الذين ظَلَمُوا...)[١] مى باشد. زيرا مادامى كه به خويش يا خدا ظلم مى كنند نبايد بر آنها تكيه كرد ولى آن گاه كه از تحت اين عنوان درآمدند، ركون به آنها خالى از اشكال است.[٢]

كلام جصاص كلام صحيح واستوارى است اما در برخى از موارد، نه همه جا زيرا دو نوع عنوان داريم، نه يك نوع از اين جهت، عناوين با يكديگر فرق مى كنند، گاهى حكم مترتب بر عنوان است، مادامى كه عنوان در خارج موجود